De wah-wah is een van de meest herkenbare gitaareffecten uit de muziekgeschiedenis. Door een frequentiegebied met een pedaal heen en weer te bewegen, ontstaat het bekende geluid dat doet denken aan een menselijke stem. Het effect werd vooral populair in de jaren 60 en 70 en groeide uit tot een belangrijk onderdeel van de sound van veel gitaristen.
Het ontstaan in de jaren 60
De oorsprong van de wah-wah ligt in de jaren 60. Fabrikanten waren in die periode volop bezig met het ontwikkelen van nieuwe versterkers en elektronische schakelingen. Een belangrijke ontwikkeling kwam voort uit het ontwerpen van een circuit waarmee gitaristen meer controle konden krijgen over de klank van hun instrument.
De eerste wah-wah werd ontwikkeld door Thomas Organ Company in samenwerking met ingenieur Brad Plunkett. Het oorspronkelijke idee was niet direct om een nieuw gitaareffect te maken. Plunkett werkte aan een goedkoper alternatief voor een versterkercircuit waarmee verschillende tooninstellingen konden worden gekozen.
Tijdens experimenten werd ontdekt dat een potentiometer met een voetpedaal kon worden bediend. Hierdoor kon de centrale frequentie van het circuit continu worden verschoven.
Dat leverde het karakteristieke wah-geluid op.
De eerste wah-wah-pedalen
Het eerste commercieel bekende wah-wah-pedaal verscheen in 1966 onder de naam Cry Baby. Het pedaal werd geproduceerd door Thomas Organ en verkocht via het merk Vox.
De naam Cry Baby sloot goed aan bij het geluid van het effect. Wanneer de gitarist het pedaal langzaam heen en weer beweegt, verandert de klank alsof het instrument een menselijke stem nabootst.
De werking was relatief eenvoudig: door de positie van het pedaal te veranderen, werd een frequentiegebied versterkt of verzwakt. Hierdoor ontstond een bewegende toonfilter die de gitarist met zijn voet kon bedienen.
Hendrix en de explosie van populariteit
De wah-wah kreeg een enorme impuls toen bekende gitaristen het effect begonnen te gebruiken. Een van de belangrijkste namen daarbij was Jimi Hendrix.
Hendrix gebruikte de wah op verschillende manieren. Soms bewoog hij het pedaal ritmisch mee met zijn gitaarspel, terwijl hij het op andere momenten gebruikte om bepaalde tonen extra nadruk te geven.
Ook gitaristen als Eric Clapton, Frank Zappa en David Gilmour droegen bij aan de populariteit van het effect. De wah-wah werd daardoor steeds meer geassocieerd met psychedelische rock, bluesrock en hardrock.
Van rock naar funk en andere muziekstijlen
Hoewel de wah-wah sterk verbonden raakte met rockmuziek, bleef het effect daar niet toe beperkt. Vooral in funk werd de wah interessant vanwege de ritmische mogelijkheden.
Gitaristen konden het filter precies op het ritme van een nummer bewegen. Daardoor werd de wah niet alleen een manier om een solo interessanter te maken, maar ook een onderdeel van het ritmische gitaarspel.
Later werd het effect gebruikt in onder meer soul, jazz, metal, pop en fusion. De basiswerking bleef hetzelfde, maar gitaristen ontwikkelden steeds nieuwe manieren om het pedaal te gebruiken.
De Cry Baby wordt een klassieker
In de daaropvolgende decennia verschenen verschillende wah-wah-pedalen van diverse fabrikanten. Toch bleef de Dunlop Cry Baby een van de bekendste namen binnen het effect.
Dunlop nam het Cry Baby-merk in de jaren 80 over en bracht vervolgens veel verschillende versies uit. Daarmee werd de wah-wah toegankelijk voor nieuwe generaties gitaristen.
Er verschenen modellen met verschillende voicings, bypass-opties en extra functies. Toch bleef het basisidee vrijwel onveranderd: een voetpedaal waarmee de gitarist een filter handmatig kan bewegen.
Moderne wah-wah-pedalen
Tegenwoordig zijn er zowel analoge als digitale wah-wah-effecten beschikbaar. Moderne pedalen kunnen extra mogelijkheden bieden, zoals instelbare frequentiebereiken, meerdere wah-karakters en automatische functies.
Ook in digitale modelers en multi-effectprocessors is de wah-wah inmiddels standaard aanwezig. Een gitarist hoeft daardoor niet altijd een fysiek wah-pedaal te gebruiken.
Toch blijft het traditionele pedaal populair. De directe beweging van het pedaal geeft de gitarist namelijk een fysieke manier om het geluid tijdens het spelen te beïnvloeden.
Waarom de wah-wah nog steeds populair is
De geschiedenis van de wah-wah laat zien hoe een relatief eenvoudige elektronische ontwikkeling kon uitgroeien tot een van de bekendste gitaareffecten ooit. Het geluid is direct herkenbaar en de bediening is eenvoudig te begrijpen.
Van de eerste Vox-pedalen uit de jaren 60 tot moderne digitale versies is het basisprincipe nauwelijks veranderd. Gitaristen kunnen met één beweging een toon laten veranderen van donker en gesloten naar helder en scherp.
Juist die directe controle maakt de wah-wah na tientallen jaren nog steeds relevant voor gitaristen.