Jarenlang leek de toekomst van de gitaarversterker duidelijk: digitaal. Modellers en plugins werden steeds beter, lichter en veelzijdiger. Met apparaten als de Kemper, Quad Cortex en TONEX kunnen gitaristen tegenwoordig tientallen versterkers meenemen in één apparaat. Toch ontstaat er tegelijkertijd een opvallende tegenbeweging: steeds meer gitaristen zoeken opnieuw naar een echte buizenversterker.
Het gaat niet alleen om het geluid
Wanneer gitaristen praten over buizenversterkers, gaat het vaak meteen over de klank. Maar het verschil zit volgens veel spelers niet alleen in hoe een versterker klinkt, maar vooral in hoe hij reageert op je spel.
Een buizenversterker reageert sterk op hoe hard je aanslaat, hoe je je volumeknop gebruikt en hoeveel signaal je de versterker instuurt. Speel je zacht, dan kan een overstuurde versterker relatief schoon blijven. Sla je harder aan, dan kan dezelfde versterker meer compressie en vervorming produceren.
Dat dynamische gedrag is een belangrijk onderdeel van de aantrekkingskracht van buizen. Bij hogere volumes kunnen bovendien verschijnselen als natuurlijke compressie en zogenaamde sag ontstaan. De voeding van de versterker reageert dan op de hoeveelheid stroom die wordt gevraagd, waardoor het geluid tijdens een stevige aanslag kort kan inzakken en daarna weer lijkt open te bloeien.
De beroemde overgang van clean naar crunch
Een van de lastigste geluiden om overtuigend na te bootsen is misschien wel het gebied tussen volledig clean en duidelijke distortion.
Met een goede buizenversterker kan een gitarist bijvoorbeeld een clean geluid instellen en vervolgens met zijn aanslag en volumeknop steeds meer oversturing creëren. Het resultaat is een geleidelijke overgang van clean naar crunch.
Juist dat gebied wordt door veel gitaristen als bijzonder muzikaal ervaren. Moderne digitale systemen kunnen dit inmiddels behoorlijk goed benaderen, maar sommige spelers ervaren nog steeds verschil in de manier waarop de versterker onder hun vingers reageert.
Dat verklaart ook waarom een relatief eenvoudige buizencombo soms aantrekkelijker kan zijn dan een enorm digitaal systeem met honderden presets.
Minder keuzes kan juist beter zijn
Een moderne modeller kan tientallen of zelfs honderden versterkers, cabinets en effecten bevatten. Dat klinkt als een voordeel, maar het kan ook voor keuzestress zorgen.
Je kunt uren bezig zijn met het vergelijken van verschillende versterkermodellen, microfoons, cabinet-IR’s, effecten en instellingen. Uiteindelijk bestaat het risico dat je meer tijd besteedt aan het zoeken naar een geluid dan aan het daadwerkelijk spelen.
Een buizenversterker dwingt je vaak om eenvoudiger te werken. Je hebt misschien één versterker, een paar knoppen en eventueel een aantal pedalen. Daardoor wordt de focus sneller verlegd naar gitaar, handen en muziek.
Ook Guitar World noemt die beperking juist als een van de aantrekkelijke kanten van traditionele versterkers.
Een echte speaker doet meer dan alleen geluid maken
Een belangrijk verschil zit daarnaast in de speaker en de manier waarop een echte versterker lucht verplaatst. Bij een digitale setup wordt het geluid uiteindelijk vaak via een PA, FRFR-speaker, hoofdtelefoon of monitor weergegeven. Een modeler kan daarbij zeer nauwkeurig het gedrag van een versterker en cabinet simuleren.
Een echte buizenversterker stuurt echter rechtstreeks een fysieke gitaarspeaker aan. Die speaker beweegt lucht, de kast resoneert en de gitarist staat letterlijk in het geluidsveld van zijn eigen versterker.
Dat kan de speelervaring veranderen. Je hoort niet alleen je gitaar, maar voelt ook wat de speaker doet. Vooral wanneer een versterker harder wordt gezet, kan dat een groot verschil maken in hoe direct en levendig een rig aanvoelt.
Grote gitaristen blijven buizen gebruiken
De comeback van buizenversterkers wordt ook zichtbaar bij bekende gitaristen. Een goed voorbeeld is Tim Henson van Polyphia. Polyphia staat juist bekend om moderne productietechnieken en digitale gear, maar Henson en gitarist Scott LePage gebruiken nog steeds een Marshall JCM800 in hun live-rig. Volgens LePage heeft de versterker simpelweg een bepaalde feel die moeilijk te vervangen is.
Ook gitarist Jake Kiszka van Greta Van Fleet sprak recent positief over traditionele comboversterkers. Voor opnames gebruikt hij onder andere een Fender Champ en eerder werkte de band met Fender-, Magnatone- en Vox-versterkers. Kiszka benadrukt vooral de eenvoud en de manier waarop een goede combo de speler en zijn aanslag centraal zet.
Daar tegenover staan overigens genoeg professionele gitaristen die juist volledig digitaal zijn gegaan. Guthrie Govan gebruikt bijvoorbeeld een digitale rig met Axe-Fx en FRFR tijdens tournees, terwijl Deep Purple-gitarist Simon McBride de afgelopen jaren eveneens meer richting modelling is gegaan.
De discussie is dus zeker niet voorbij.
Waarom nu juist een terugkeer?
Het interessante is dat de terugkeer naar buizen plaatsvindt terwijl digitale technologie beter wordt dan ooit. Misschien is dat juist de reden.
Nu moderne modellers vrijwel alle klassieke versterkertypes kunnen nabootsen, weten gitaristen beter wat ze missen wanneer ze met een digitale setup spelen. Een modeller kan het geluid van een Marshall, Fender of Vox zeer overtuigend reproduceren, maar sommige spelers merken dat de fysieke ervaring van een echte versterker anders blijft.
Daarnaast is er een groeiende waardering voor eenvoud. Na jaren waarin steeds meer functies en mogelijkheden aan gitaarapparatuur werden toegevoegd, kan één goede versterker met een paar pedalen juist aantrekkelijk zijn.
Het is een beetje dezelfde beweging die je bij andere vormen van gear ziet: wanneer technologie alles mogelijk maakt, wordt simpel en direct soms weer interessant.
Buizen en modelling hoeven geen tegenstanders te zijn
Toch hoeft een gitarist helemaal niet te kiezen tussen digitaal en analoog. Veel spelers gebruiken tegenwoordig beide. Een buizenversterker kan bijvoorbeeld thuis of in de studio worden gebruikt, terwijl een modeller voor repetities en tournees wordt ingezet. Ook kan een digitale setup worden gebruikt voor effecten en routing, terwijl een echte buizenversterker het hart van de rig vormt.
Zelfs gitaristen die sterk voor buizen kiezen, erkennen dat moderne modelling enorm goed is geworden. Joe Bonamassa, jarenlang een uitgesproken liefhebber van traditionele gear, heeft zijn mening over digitale technologie bijvoorbeeld flink bijgesteld en ziet inmiddels dat modelling steeds dichter bij echte versterkers komt.
De keuze draait daarom steeds minder om wat technisch beter is en steeds meer om wat een gitarist prettig vindt om te spelen.
De buizenversterker is dus nog lang niet verdwenen
De voorspelling dat digitale modelling de traditionele versterker volledig zou vervangen, lijkt voorlopig niet uit te komen. Tegelijkertijd is het ook niet zo dat iedere gitarist massaal terugkeert naar buizen. De werkelijkheid is veel interessanter: beide werelden bestaan naast elkaar.
Digitale systemen winnen op het gebied van veelzijdigheid, gewicht, stilte, consistentie en gemak. Buizenversterkers blijven aantrekkelijk vanwege hun dynamiek, fysieke interactie, eenvoud en de manier waarop ze reageren op de gitarist.
Misschien is dat uiteindelijk precies waarom de buizenversterker blijft bestaan. Niet omdat digitale technologie niet goed genoeg is, maar omdat sommige gitaristen simpelweg liever spelen met een echte versterker die terugreageert op wat zij doen.