Bij het kiezen van een elektrische gitaar kijken veel gitaristen vooral naar de pickups, de hals en de constructie. Toch is ook de afwerking van het instrument een onderdeel om rekening mee te houden. Nitrocellulose en polyurethaan zijn twee veelgebruikte finishes, die ieder hun eigen eigenschappen hebben.
Nitrocellulose, meestal aangeduid als nitro, wordt vooral geassocieerd met vintage gitaren en traditionele instrumentbouw. Poly-afwerkingen, waaronder polyester en polyurethaan, zijn juist populair vanwege hun duurzaamheid en praktische eigenschappen.
De keuze tussen beide draait niet alleen om uiterlijk. Ook de manier waarop de finish aanvoelt, veroudert en tegen beschadigingen bestand is, kan invloed hebben op de ervaring van een gitarist. De verschillen in klank zijn daarentegen doorgaans beperkt en worden vooral bepaald door de dikte van de afwerking.
Nitrocellulose: de traditionele gitaarfinish
Nitrocelluloselak wordt al bijna een eeuw gebruikt voor muziekinstrumenten, waaronder gitaren. In de jaren vijftig en zestig werd deze afwerking veel toegepast door Fender en Gibson. Hoewel Fender in die periode ook met acryl experimenteerde, bleef nitrocellulose een belangrijke keuze voor elektrische gitaren.
Een nitrofinish bestaat uit een oplosmiddelhoudende lak die wordt aangebracht in meerdere lagen. Tijdens het drogen verdampt het oplosmiddel, waarna een dunne laag lak achterblijft. Nieuwe lagen kunnen zich met de eerdere lagen verbinden, waardoor een samenhangende afwerking ontstaat. Na het aanbrengen wordt de lak geschuurd en gepolijst om een gladde, glanzende uitstraling te krijgen. Het proces vraagt tijd en nauwkeurig werk, waardoor nitrofinish vaak wordt gebruikt op duurdere gitaren en instrumenten waarbij een traditionele afwerking belangrijk is.
Hoe beïnvloedt nitro het uiterlijk en speelgevoel?
Een nitrofinish staat bekend om zijn relatief zachte, gladde oppervlak. Sommige gitaristen geven de voorkeur aan dit gevoel boven de hardere, meer kunststofachtige uitstraling die zij met poly-afwerkingen associëren. Een belangrijk kenmerk van nitro is dat de lak na verloop van tijd kan veranderen. Door gebruik, blootstelling aan licht en veroudering kan de afwerking verkleuren, doffer worden en kleine scheurtjes ontwikkelen. Ook kunnen plekken waar de gitarist regelmatig contact maakt met het instrument zichtbaar slijten.
Dat maakt nitro aantrekkelijk voor spelers die een natuurlijke veroudering waarderen. De finish kan na jarenlang gebruik een andere uitstraling krijgen dan toen de gitaar nieuw was. Tegelijkertijd is deze gevoeligheid een nadeel. Krassen, deuken en slijtage kunnen gemakkelijker zichtbaar worden. Wie zijn gitaar zo lang mogelijk in een nieuwe staat wil houden, moet daarom rekening houden met de kwetsbaardere eigenschappen van nitro.
De voordelen en nadelen van nitro
Een nitrofinish kan een gitaar een traditionele uitstraling geven en ontwikkelt na verloop van tijd een eigen karakter. De relatief dunne afwerking en het natuurlijke verouderingsproces zijn belangrijke redenen waarom deze lak populair blijft bij liefhebbers van vintage instrumenten.
Daar staan enkele praktische nadelen tegenover. Nitro is gevoeliger voor beschadigingen en kan verkleuren of barsten. Ook duurt het aanbrengen en uitharden langer dan bij veel moderne afwerkingen. Daarnaast is nitrocelluloselak in vloeibare vorm zeer brandbaar. Het werken met deze lak vraagt daarom om passende veiligheidsmaatregelen.
Poly: de moderne standaard
Poly is een verzamelnaam voor verschillende synthetische afwerkingen, waaronder polyester en polyurethaan. Deze finishes werden vanaf het einde van de jaren zestig steeds populairder als praktisch alternatief voor nitrocellulose. Poly-afwerkingen zijn doorgaans harder en beter bestand tegen dagelijks gebruik. Ze kunnen het hout beschermen tegen beschadigingen en zorgen ervoor dat de gitaar langer zijn oorspronkelijke uiterlijk behoudt.
Ook het productieproces is vaak eenvoudiger. Poly kan sneller uitharden en is doorgaans kostenefficiënter aan te brengen. Daardoor is het een veelgebruikte afwerking op moderne gitaren. De eigenschappen verschillen wel per type polyfinish en per fabrikant. Polyester en polyurethaan zijn niet precies hetzelfde, en ook de dikte van de aangebrachte lagen speelt een rol.
Hoe voelt een polyfinish aan?
Een polyfinish heeft vaak een harde, gladde en glanzende uitstraling. Vooral oudere gitaren met een dikkere polylaag kunnen een meer kunststofachtig gevoel hebben. Moderne poly-afwerkingen kunnen echter dunner worden aangebracht. Daardoor zijn de verschillen in speelgevoel en uitstraling niet bij iedere gitaar even duidelijk.
Een belangrijk voordeel is dat poly beter bestand is tegen krassen en dagelijkse slijtage. De afwerking blijft doorgaans langer glanzend en vertoont minder snel zichtbare slijtage op plekken waar de gitarist de gitaar vasthoudt. Voor gitaristen die hun instrument graag netjes houden, kan dat een praktische keuze zijn. Poly vraagt doorgaans minder aandacht om de oorspronkelijke uitstraling te behouden.
De voordelen en nadelen van poly
Poly-afwerkingen zijn vooral interessant vanwege hun duurzaamheid, consistente uitstraling en relatief efficiënte productieproces. Ze zijn beter bestand tegen veel voorkomende beschadigingen en kunnen jarenlang hun glans behouden. Daar staat tegenover dat oudere of dikkere poly-afwerkingen soms minder natuurlijk aanvoelen. Ook kunnen ze moeilijker te verwijderen of opnieuw af te werken zijn dan nitrocelluloselak.
De dikte van de finish is hierbij belangrijk. Een dikkere laag kan invloed hebben op de resonantie van het instrument, maar bij moderne gitaren met relatief dunne afwerkingen zijn eventuele klankverschillen doorgaans moeilijk waarneembaar.
Heeft nitro een betere klank dan poly?
De invloed van gitaarfinish op de klank is een onderwerp waar gitaristen regelmatig over discussiëren. Nitro wordt vaak gezien als een afwerking die het hout meer laat resoneren, terwijl poly soms wordt geassocieerd met een meer afgesloten of stijve constructie. Het idee dat nitro het hout laat ademen, wordt echter algemeen beschouwd als een te eenvoudige verklaring voor eventuele klankverschillen bij elektrische gitaren.
De dikte en eigenschappen van de afwerking kunnen een kleine invloed hebben op de resonantie en sustain. Het type lak alleen speelt daarbij een beperkte rol. Onderdelen zoals pickups, hardware en de constructie van de hals hebben doorgaans een grotere invloed op de klank. Daarom is het niet verstandig om een gitaar uitsluitend op basis van nitro of poly te beoordelen. De totale constructie en de eigenschappen van het instrument zijn belangrijker dan alleen de finish.
Welke gitaren hebben een nitrofinish?
Nitrocellulose wordt tegenwoordig vooral gebruikt op premium instrumenten en modellen waarbij een traditionele afwerking belangrijk is. Fender Custom Shop en Gibson Custom Shop zijn voorbeelden van afdelingen die nitrofinish toepassen op verschillende gitaren. Deze instrumenten zijn vaak geïnspireerd op oudere modellen en gebruiken de afwerking om de uitstraling en het karakter van vintage gitaren te benaderen.
Het aanbrengen van nitro vraagt meer tijd en werk. Dat maakt het een afwerking die vooral voorkomt op duurdere instrumenten.
Nitro en relic-gitaren
Een relic-gitaar is een instrument dat kunstmatig wordt verouderd om de uitstraling van een vintage gitaar na te bootsen. Dat kan variëren van lichte gebruikssporen tot uitgebreide beschadigingen aan de lak en hardware. Nitrocellulose is hiervoor bijzonder geschikt omdat de finish relatief gemakkelijk slijt en zichtbaar kan verouderen. Daardoor kunnen fabrikanten een gebruikte uitstraling creëren die aansluit bij het uiterlijk van oudere instrumenten.
Poly-afwerkingen zijn doorgaans moeilijker op een overtuigende manier kunstmatig te verouderen. Door hun hardheid en duurzaamheid zijn ze minder geschikt voor dit type afwerking. Relic-modellen worden onder meer aangeboden door Fender Custom Shop en Gibson Murphy Lab. De mate van veroudering verschilt per uitvoering.
Welke gitaarfinish moet je kiezen?
De keuze tussen nitro en poly hangt vooral af van wat je belangrijk vindt aan een gitaar. Nitro is interessant voor gitaristen die een traditionele uitstraling waarderen en het mooi vinden wanneer een instrument zichtbaar veroudert. De finish voelt vaak zachter aan, maar is gevoeliger voor beschadigingen en vraagt meer aandacht.
Poly is juist een praktische keuze voor spelers die hun gitaar langdurig netjes willen houden. De afwerking is doorgaans duurzamer en beter bestand tegen krassen en slijtage. Voor de klank is het verschil tussen beide finishes meestal minder belangrijk dan de constructie, pickups en hardware van de gitaar. Daarom is het verstandig om vooral te kijken naar het instrument als geheel.
Uiteindelijk is er geen universeel beste gitaarfinish. Nitro en poly hebben allebei hun eigen voordelen. De juiste keuze hangt af van de uitstraling, het speelgevoel en de mate van duurzaamheid die je van je instrument verwacht.