De gitaar heeft in de afgelopen eeuw een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Waar gitaristen vroeger vooral afhankelijk waren van de klank van hun instrument en de ruimte waarin ze speelden, kunnen ze tegenwoordig vrijwel ieder geluid creëren. Van zware metalriffs tot heldere funk en experimentele elektronische klanken: techniek heeft de mogelijkheden van de gitaar flink uitgebreid. Sommige uitvindingen waren klein, terwijl andere de muziekwereld compleet veranderden.
1. De elektrische gitaar
De elektrische gitaar is misschien wel de belangrijkste uitvinding in de moderne gitaarwereld. Door trillingen van snaren met pickups om te zetten in een elektrisch signaal, werd het mogelijk om de gitaar veel luider te laten klinken. Daardoor kon het instrument een grotere rol spelen in bands met drums, bas en zang. Merken als Fender en Gibson maakten de elektrische gitaar uiteindelijk onmisbaar in rock, blues en metal.
2. De solidbody-gitaar
Bij een solidbody-gitaar bestaat de body grotendeels uit massief hout. Dit ontwerp helpt ongewenste feedback te verminderen en maakt het instrument geschikt voor hogere volumes. De Fender Telecaster en Gibson Les Paul zijn bekende voorbeelden. Gitaristen als Keith Richards en Slash hebben laten horen hoe veelzijdig dit type gitaar kan zijn.
3. De magnetische pickup
De pickup vangt de trillingen van metalen snaren op en zet deze om in een elektrisch signaal. Verschillende pickupontwerpen leveren verschillende klankkarakteristieken op. Single-coils staan bekend om hun heldere karakter, terwijl humbuckers vaak een voller geluid en minder brom produceren. Met de keuze en combinatie van pickups kunnen gitaristen hun geluid sterk beïnvloeden.
4. De versterker
Zonder de gitaarversterker zou de elektrische gitaar nooit dezelfde centrale rol in rockmuziek hebben gekregen. Versterkers maken het signaal niet alleen luider, maar geven ook een eigen karakter aan de klank. Denk aan de klassieke Britse versterkers die veel hardrockbands gebruiken of de krachtige versterkergeluiden die populair zijn in metal.
Meer geluid met effecten en technieken
5. Distortion en overdrive
Distortion en overdrive ontstonden uit de behoefte aan een krachtiger, vervormd gitaargeluid. Overdrive bootst vaak het effect van een overstuurde versterker na, terwijl distortion doorgaans meer vervorming toevoegt. Deze effecten werden bepalend voor rock en metal. Van de riffs van Tony Iommi tot de solo’s van Eddie Van Halen: vervorming werd een belangrijk onderdeel van de elektrische gitaar.
6. De wah-wah-pedaal
Met een wah-wah-pedaal kan een gitarist een bewegende filterklank creëren door het pedaal met de voet te bedienen. Hierdoor klinkt de gitaar alsof de toon steeds verandert. Jimi Hendrix maakte de wah-wah beroemd met zijn expressieve speelstijl. Het effect wordt nog steeds gebruikt in funk, rock, blues en moderne muziek.
7. De fuzz-pedaal
Fuzz geeft de gitaar een rauwe, vaak bijna synthetische vervorming. Het effect werd populair in de jaren zestig en hielp gitaristen om opvallende klanken te creëren die afweken van het traditionele versterkergeluid. Fuzz is nog altijd geliefd bij liefhebbers van psychedelische rock, garage rock en stonerrock.
8. Delay en echo
Delay herhaalt het gitaarsignaal na een korte tijd, waardoor echo’s en ritmische patronen ontstaan. Vroege systemen gebruikten onder andere tape, terwijl moderne pedalen digitale technieken toepassen. The Edge van U2 staat bekend om zijn creatieve gebruik van herhalingen. Delay kan een eenvoudige partij veranderen in een compleet muzikaal patroon.
9. Reverb
Reverb bootst de natuurlijke weerkaatsing van geluid in een ruimte na. Hierdoor kan een gitaar droog en direct klinken, maar ook ruimtelijk en sfeervol. Vroege versterkers gebruikten onder meer veren om galm te creëren. Tegenwoordig zijn er digitale reverbpedalen en software waarmee vrijwel iedere denkbare ruimte kan worden nagebootst.
10. De tremolo- en vibratobrug
Met een beweegbare brug of tremolosysteem kan een gitarist de spanning van de snaren veranderen en de toonhoogte laten bewegen. Dat maakt duikende tonen, vibrato en andere expressieve effecten mogelijk. Van klassieke rock-licks tot extreme metaltechnieken: de ontwikkeling van deze systemen heeft nieuwe speelstijlen mogelijk gemaakt.
Meer controle over de gitaar
11. De verstelbare halspen
De halspen, ook wel truss rod genoemd, maakt het mogelijk om de kromming van de gitaarhals aan te passen. Dat is belangrijk omdat temperatuur, luchtvochtigheid en snaarspanning invloed hebben op het instrument. Dankzij de verstelbare halspen kunnen gitaristen en technici de bespeelbaarheid beter afstellen.
12. Betere stemmechanieken
Betrouwbare stemmechanieken maken het eenvoudiger om een gitaar nauwkeurig te stemmen. Verbeteringen in de constructie zorgen ervoor dat gitaristen hun stemming beter kunnen behouden. Vergrendelbare stemmechanieken kunnen bovendien het verwisselen van snaren versnellen. Dat is vooral handig voor muzikanten die regelmatig optreden.
13. De locking tremolo
Systemen zoals de Floyd Rose-locking tremolo maakten het mogelijk om extreme tremolo-effecten te gebruiken terwijl de gitaar beter op stemming blijft. De snaren worden op specifieke punten vastgezet, waardoor ze minder snel verschuiven. Dit ontwerp werd bijzonder populair in de jaren tachtig, toen gitaristen als Eddie Van Halen de grenzen van de elektrische gitaar verlegden.
14. De zeven- en achtsnarige gitaar
Door extra snaren toe te voegen, kregen gitaristen toegang tot lagere tonen en een groter bereik. Zevensnarige gitaren werden onder meer populair in metal, terwijl achtsnarige modellen nog meer mogelijkheden bieden voor zware riffs en complexe arrangementen. Merken als Ibanez en Schecter hebben bijgedragen aan de populariteit van deze instrumenten.
15. De baritongitaar
Een baritongitaar heeft doorgaans een langere mensuur en is ontworpen om lager te worden gestemd dan een standaardgitaar. Hierdoor kunnen gitaristen zware, diepe klanken produceren zonder direct naar een basgitaar over te stappen. Het instrument wordt gebruikt in metal, alternatieve rock, surfmuziek en experimentele genres.
De digitale revolutie
16. De sampler en looper
Met een looper kan een gitarist een muzikale passage opnemen en direct opnieuw laten afspelen. Vervolgens kunnen nieuwe partijen boven op de eerste opname worden gespeeld. Hierdoor kan één muzikant meerdere lagen opbouwen zonder andere bandleden nodig te hebben. Loopers zijn populair bij soloartiesten, straatmuzikanten en gitaristen die thuis experimenteren.
17. Digitale effectenprocessors
Digitale effectenprocessors combineren verschillende effecten in één apparaat. In plaats van een grote verzameling losse pedalen kunnen gitaristen kiezen uit tientallen versterkermodellen, modulatie-effecten, delays en reverbs. Moderne apparaten maken het bovendien mogelijk om complete presets op te slaan en tijdens een optreden snel te wisselen.
18. Modelingversterkers
Modelingtechnologie probeert het geluid en gedrag van bestaande versterkers digitaal na te bootsen. Hierdoor kunnen gitaristen verschillende versterkergeluiden gebruiken zonder al die versterkers fysiek te bezitten. Apparaten van onder meer Line 6, Kemper en Fender laten zien hoe ver deze technologie is ontwikkeld. Modeling is populair bij zowel thuisgitaristen als professionele muzikanten.
19. De digitale audio workstation (DAW)
Met een DAW, zoals Ableton Live, Logic Pro of PreSonus Studio One, kunnen gitaristen thuis muziek opnemen, bewerken en produceren. Een audio-interface maakt het mogelijk om een gitaar rechtstreeks op een computer aan te sluiten. Virtuele versterkers en effecten bieden vervolgens talloze klankmogelijkheden. Daardoor is professionele muziekproductie toegankelijker geworden voor muzikanten met een beperkte studio-uitrusting.
20. Impulse responses en moderne gitaarplugins
Impulse responses, vaak afgekort tot IR’s, worden gebruikt om onder meer het geluid van luidsprekerkasten en microfoonopstellingen digitaal na te bootsen. In combinatie met gitaarplugins kunnen muzikanten een overtuigend versterkergeluid maken zonder een fysieke speakerkast te gebruiken. Dit is vooral handig bij thuisopnames, stille oefensessies en optredens waarbij een direct signaal naar de mengtafel wordt gestuurd.
Welke uitvinding heeft de grootste invloed gehad?
Het is moeilijk om één innovatie aan te wijzen die alles heeft veranderd. De elektrische gitaar maakte de moderne elektrische muziek mogelijk, terwijl versterkers en effecten het herkenbare geluid van rock en metal vormgaven. Tegelijkertijd hebben digitale technologie en opnameprogramma’s de manier waarop gitaristen oefenen, opnemen en optreden veranderd.
Ook kleinere verbeteringen, zoals de verstelbare halspen en betere stemmechanieken, zijn belangrijk. Ze maken het instrument betrouwbaarder en prettiger om te bespelen. Uiteindelijk ontstaat vooruitgang niet alleen door compleet nieuwe instrumenten, maar ook door verbeteringen die gitaristen meer controle geven over hun geluid.
De volgende grote verandering kan voortkomen uit nieuwe digitale technieken, slimme oefensoftware of instrumenten die traditionele gitaren combineren met moderne elektronica. Eén ding is duidelijk: de gitaar blijft zich ontwikkelen, en gitaristen blijven nieuwe manieren vinden om die mogelijkheden te gebruiken.